اگر تنش ها ادامه پیدا کند، کدام صنایع بورس تاب آوری بیشتری دارند؟

بررسی ریسک تامین مواد اولیه، محدودیت صادرات و حمل و نقل دریایی و احتمال کمبود انرژی در صنایع بورسی

در شرایطی که ریسک های سیاسی و نظامی، محدودیت های تجاری و ابهام در تامین مواد اولیه افزایش یافته، به نظر ما برای بررسی صنایع بورسی باید فراتر از نسبت های ارزندگی نگاه کرد. سوال اصلی این است که اگر شرایط فعلی طولانی شود، کدام شرکت ها می توانند تولید و سودآوری خود را حفظ کنند و کدام صنایع بیشتر در معرض اختلال قرار می گیرند؟

در این سناریو، چهار ریسک اصلی را باید در نظر گرفت: تامین مواد اولیه، محدودیت صادرات و حمل و نقل دریایی، کمبود انرژی و احتمال تشدید تنش ها.

🔻 ۱. فولاد و فلزات اساسی؛ ریسک همزمان انرژی و صادرات

صنایع فولادی از یک طرف به برق و گاز وابستگی بالایی دارند و از طرف دیگر، بخشی از فروش آنها به صادرات وابسته است. محدودیت گاز در فصول سرد، اختلال در تامین مواد مصرفی و قطعات وارداتی و دشواری صادرات می تواند تولید و حاشیه سود شرکت ها را تحت فشار قرار دهد.

البته شرایط تمام شرکت های این گروه یکسان نیست؛ شرکت های دارای دسترسی پایدارتر به مواد اولیه داخلی، موجودی مناسب و بازار فروش متنوع، تاب آوری بیشتری خواهند داشت.

شرکت های معدنی و سنگ آهنی نیز به دلیل دسترسی داخلی به بخش مهمی از مواد اولیه، از این منظر شرایط متفاوتی با فولادسازان دارند؛ هرچند آنها هم از محدودیت انرژی، حمل و نقل و صادرات مصون نیستند.

🔻 ۲. پتروشیمی؛ حساس به تامین خوراک، یوتیلیتی و بازار صادرات

در صنعت پتروشیمی، صرفا صادراتی بودن یک مزیت بدون ریسک نیست. بسیاری از شرکت ها به خوراک گازی یا مایع، تامین برق و بخار از یوتیلیتی ها و دسترسی به مسیرهای صادراتی وابسته اند.

در صورت محدودیت گاز، اختلال در تامین خوراک یا آسیب به زیرساخت های تولید و انتقال، حتی شرکت هایی که سفارش و بازار فروش مناسبی دارند ممکن است نتوانند با ظرفیت عادی فعالیت کنند. از طرف دیگر، محدودیت صادرات می تواند وصول مطالبات، موجودی محصول و سرمایه در گردش را تحت تاثیر قرار دهد.

بنابراین باید بین شرکت های دارای خوراک داخلی و پایدار، شرکت های وابسته به خوراک یا مواد اولیه وارداتی و شرکت هایی که فروش آنها به مسیرهای دریایی وابستگی بالایی دارد، تفاوت قائل شد.

🔻 ۳. پالایشی ها؛ وابستگی به خوراک داخلی، اما حساسیت به عملیات و فروش

پالایشگاه ها به دلیل دسترسی به نفت خام داخلی، از نظر تامین خوراک در مقایسه با بسیاری از صنایع واردات محور وضعیت متفاوتی دارند. با این حال، این موضوع به معنای ریسک پایین نیست.

محدودیت در انتقال و صادرات فرآورده ها، اختلال در تامین برخی مواد و تجهیزات، آسیب به تاسیسات و تغییر فاصله قیمت نفت خام و فرآورده ها می تواند سودآوری آنها را تحت تاثیر قرار دهد.

در این گروه، حاشیه سود پالایشی و ترکیب تولید به اندازه حجم تولید اهمیت دارد.

🔻 ۴. زراعت و صنایع غذایی؛ تقاضای پایدارتر، اما نه بدون ریسک

غذا از نیازهای اساسی جامعه است و به همین دلیل، تقاضای این گروه معمولا در مقایسه با بسیاری از صنایع چرخه ای باثبات تر است. شرکت هایی که مواد اولیه اصلی خود را از داخل تامین می کنند، ممکن است در سناریوی اختلال واردات، از تاب آوری نسبی بیشتری برخوردار باشند.

اما نباید تمام شرکت های غذایی و زراعی را در یک گروه قرار داد. وابستگی به نهاده های دامی، بذر، سم، کود، بسته بندی و تجهیزات وارداتی می تواند هزینه تولید را افزایش دهد.

در صورت محدودیت واردات نهاده ها، شرکت های دام و طیور و برخی تولیدکنندگان غذایی ممکن است با فشار بر حاشیه سود مواجه شوند. همچنین قیمت گذاری دستوری می تواند مانع انتقال کامل افزایش هزینه ها به مصرف کننده شود.

🔻 ۵. دارویی؛ تقاضای ضروری، اما وابستگی مهم به مواد موثره

دارو از نظر ماهیت تقاضا، یکی از گروه های دفاعی تر بازار محسوب می شود؛ زیرا مصرف آن در شرایط دشوار اقتصادی نیز ادامه دارد. با این حال، بخش مهمی از مواد موثره، مواد اولیه تخصصی و تجهیزات این صنعت به واردات وابسته است.

در نتیجه، اختلال در تخصیص ارز، واردات و ترخیص مواد اولیه می تواند تولید برخی شرکت ها را با مشکل مواجه کند.

برای بررسی این گروه باید موجودی مواد اولیه، امکان تامین جایگزین، وضعیت مطالبات از بیمه ها و مراکز درمانی و توانایی انتقال افزایش هزینه ها به نرخ فروش را بررسی کرد.

🔻 ۶. بانک ها؛ وابستگی کمتر به واردات مستقیم، اما ریسک های اقتصادی

بانک ها در مقایسه با صنایع تولیدی، وابستگی مستقیمی به واردات مواد اولیه و حمل و نقل دریایی ندارند. به همین دلیل، از منظر اختلال در زنجیره تامین فیزیکی می توانند تاب آوری بیشتری داشته باشند.

با این حال، افزایش ریسک اقتصادی ممکن است کیفیت دارایی ها، وصول مطالبات، هزینه تجهیز منابع و توان بازپرداخت تسهیلات گیرندگان را تحت تاثیر قرار دهد.

کاهش ریسک عملیاتی ناشی از واردات، لزوما به معنای کاهش ریسک سودآوری یا ارزش سهام بانک ها نیست.

🔻 ۷. شرکت های معدنی؛ مزیت تامین داخلی، با محدودیت های زیرساختی

شرکت های استخراجی که ذخایر معدنی و بخش عمده مواد اولیه خود را در داخل کشور دارند، از منظر وابستگی مستقیم به واردات خوراک، نسبت به بسیاری از صنایع پایین دستی مزیت دارند. اما این مزیت زمانی به سودآوری تبدیل می شود که استخراج، حمل مواد، تامین برق و گاز و فروش محصول بدون اختلال جدی ادامه یابد.

برای شرکت های صادرات محور، محدودیت حمل و نقل و دشواری فروش خارجی همچنان ریسک مهمی است. در مقابل، شرکت هایی با فروش داخلی بیشتر یا زنجیره تولید یکپارچه ممکن است در برخی سناریوها شرایط باثبات تری داشته باشند.

---

📌 جمع بندی بنیادنگر؛ کدام ریسک را باید جدی تر گرفت؟

در سناریوی تداوم محدودیت های تجاری و افزایش تنش ها، نمی توان یک صنعت را به طور مطلق برنده و صنعت دیگری را بازنده دانست؛ اما می توان شرکت ها را بر اساس نوع ریسک تفکیک کرد.

🔸 ریسک بالاتر از محل انرژی و صادرات: بخش هایی از فولاد، پتروشیمی و صنایع انرژی بر.

🔸 ریسک بالاتر از محل واردات مواد اولیه: شرکت های وابسته به مواد موثره دارویی، نهاده های خاص، قطعات و مواد مصرفی وارداتی.

🔸 تاب آوری نسبی از محل تامین داخلی: برخی شرکت های معدنی، پالایشی و تولیدکنندگان غذایی با زنجیره تامین داخلی؛ البته با حفظ ریسک انرژی، فروش و قیمت گذاری.

🔸 وابستگی کمتر به زنجیره تامین فیزیکی: بانک ها؛ با این تفاوت که ریسک اعتباری و اقتصادی آنها همچنان پابرجاست.

🔎 چک لیست بنیادنگر برای بررسی هر نماد

به نظر ما، در این شرایط باید هنگام بررسی هر سهم به پنج سوال پاسخ داد:

۱. مواد اولیه از کجا تامین می شود؟ داخلی است یا به واردات وابستگی دارد؟

۲. موجودی انبار برای چند ماه کافی است؟ آیا شرکت در صورت اختلال واردات می تواند تولید را ادامه دهد؟

۳. تولید چقدر به برق و گاز وابسته است؟ آیا احتمال محدودیت انرژی می تواند ظرفیت تولید را کاهش دهد؟

۴. چه سهمی از فروش به صادرات وابسته است؟ در صورت اختلال در مسیرهای تجاری، فروش و وصول مطالبات چه وضعیتی خواهد داشت؟

۵. آیا شرکت می تواند افزایش هزینه ها را در نرخ فروش جبران کند؟ یا قیمت گذاری دستوری و شرایط بازار مانع آن می شود؟

در نهایت، شرکتی که نسبت سود به قیمت جذابی دارد اما تامین مواد اولیه یا فروش محصولش در معرض اختلال جدی است، لزوما گزینه کم ریسکی نیست.

از طرف دیگر، شرکتی با رشد سود کمتر اما جریان نقدی باثبات، زنجیره تامین مطمئن و وابستگی کمتر به مسیرهای پرریسک تجاری، ممکن است در سناریوی فعلی از کیفیت سود بالاتری برخوردار باشد.

هدف این سناریوسازی پیش بینی قطعی آینده نیست؛ بلکه شناسایی نقاط آسیب پذیر صنایع و بررسی تاب آوری شرکت ها در شرایط مختلف است.